Een berging in de regio Sardinië en de alarmerende afname van posidonia
Op een rustige junidag in het Arcipelago della Maddalena Nationaal Park op Sardinië kijken twee lokale vrouwen gefrustreerd toe hoe een boot te dicht bij Cala Andreani nadert op het eiland Cabrera. In dat gebied is ankerverbod ingesteld om de onderwaterweiden van zeesla (posidonia oceanica) te beschermen die onder het oppervlak groeien. Ondanks de regels blijven toeristen volgens hen die grotendeels negeren. Hun bezorgdheid weerspiegelt een groeiend probleem dat zich door het hele Middellandse Zeegebied verspreidt: de achteruitgang van posidonia, een van de meest efficiënte natuurlijke koolstofopslagmethoden op lange termijn en fundamenteel voor het behoud van kustecosystemen.
Het belang en de kwetsbaarheid van de onderwaterweiden
Veel vakantiegangers realiseren zich niet dat de onderwaterweiden waar ze boven zwemmen, niet door algen worden gevormd, maar door deze endemische plant die alleen in het Middellandse Zeegebied voorkomt. Deze vegetatie bedekt bijna twee miljoen hectare in de zee en herbergt ongeveer 20 procent van de biodiversiteit van de regio. Toch vormt de toeristische industrie, die de economieën van de mediterrane eilanden ondersteunt, een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van posidonia. In 2024 wordt vastgesteld dat het aantal toeristen in de regio’s van de Balearen, Sardinië en Corsica respectievelijk 18,7 miljoen, 4,5 miljoen en 3,1 miljoen bedragen. De overvolle luchthavens, dagelijkse aankomsten van cruiseschepen en vollopen van jachthavens versterken de ecologische druk op de kwetsbare onderwaterflora.
Wetenschappelijke bevindingen over de rol van posidonia
Wetenschappers erkennen het uitzonderlijke belang van deze planten. Een internationale studie uit 2012 stelde dat posidonia mogelijk tussen de 11 en 89 procent van de CO2-uitstoot die door mediterrane landen sinds de Industriële Revolutie is geproduceerd, opslaat. Een omvangrijke wereldwijde studie uit 2025 bevestigde dat alle zeesla, die slechts 0,2 procent van de zeebodem bedekken, ongeveer 10 procent van de jaarlijks door de oceanen opgenomen koolstof absorberen. Posidonia onderscheidt zich daarbij door de hoogste capaciteit voor langdurige opslag. Het groeit slechts één vierkante centimeter per jaar, waarbij het tot zes eeuwen kan duren om één hectare te laten ontstaan. Het losmaken van de bodem door ankers kan echter in minuten eeuwen van koolstofopslag ongedaan maken.
Beschermingsmaatregelen en handhaving
Sinds 1992 is posidonia onder de Europese wetgeving erkend als een beschermde habitat. In 2006 verbood de Europese Unie trawlen in beschermde gebieden waar de plant aanwezig is. Hoewel deze regels enige schade hebben beperkt, is uit verschillende studies gebleken dat trawling nog steeds plaatsvindt. De laatste tien jaar heeft het toerisme zich op een ongekend niveau uitgebreid, waardoor de druk op de onderwaterweiden toeneemt. In Spanje heeft de wetgeving voor de Balearen vastgesteld dat ankerplaatsen verboden zijn en dat trawlen, dumpen van afval, onderzeese kabelprojecten en havenuitbreidingen in gebieden met posidonia verboden zijn, met boetes tot 450.000 euro. Echter, de handhaving hiervan blijft een uitdaging.
De effectieve handhaving en beperkingen
In de Balearen wordt de Posidonia Surveillance Service operationeel tijdens periodes, maar de meeste medewerkers kunnen geen boetes uitschrijven. Toeristen worden sporadisch gecontroleerd en in 2024 werden 6764 schepen aangesproken om te verplaatsen, maar slechts 43 boetes werden uitgeschreven. Apps zoals Donia helpen booteigenaren veilige ankerplekken te vinden, maar deze worden niet algemeen gebruikt onder toeristen. In Italië, waar de officiële kaart van de plantengroei nog in ontwikkeling is, worden vooral kleine, illegale boten problematisch. Volgens Pedro Francisco Gil, voorzitter van de Balearische Vereniging van Charterbedrijven, zijn er naar schatting meer dan twee keer zoveel illegale recreatieboten dan geregistreerde, en ontbreekt het aan voldoende controleoorlogen, ondanks toegenomen inzet met drones en andere middelen.
Regelgeving in Corsica en de uitdagingen van naleving
In 2020 voerde Corsica strikte regels in: jachten boven de 24 meter moeten minstens 300 meter van de kust ankergoederen plaatsen, met boetes tot 100.000 euro en het risico op verbanning uit Franse wateren. Rijke eigenaars bouwen nu vaak jachten net onder die lengte om de beperkingen te omzeilen. Het controleren van naleving blijkt lastig. Michel Mallaroni, directeur van de haven van Bonifacio, legt uit dat er bewijs nodig is van het losmaken van ankers met uitgeraakte planten. Julien Courtel, politieman van het Franse Ministerie van Ecologische Overgang, bevestigt dat handhaving minimaal is en dat er per jaar slechts enkele boetes worden uitgedeeld. Sinds de invoering van de wet zijn grote jachten minder vaak illegaal aangelegd, maar op de 1000 kilometer kust hebben slechts tien patrouieboten de taak dit te monitoren.
De situatie in Italië en mogelijke oplossingen
In Italië bestaat geen nationale wet die het ankeren op posidonia verbiedt. De regio’s verschillen in regelgeving. In het nationale park Maddalena op Sardinië, waar enkele van de meest ongerepte zeegroei aanwezig zijn, is slechts 8 procent van de wateren beschermd. Volgens parkdirecteur Giulio Plastina ontbreken hem en zijn team de middelen en bevoegdheden om alle regels effectief te handhaven. In 2024 kregen 29 schepen boetes van 50 euro voor het binnenvaren in beschermde gebieden, terwijl het park in dat jaar 13.500 vergunningen had afgegeven. Een voorgestelde maatregel betreft het plaatsen van ankerlichten, waaraan boten zich kunnen vastleggen en die schade aan ecosysteem voorkomen. Plastina pleit voor het verplicht maken van dergelijke voorzieningen binnen het park.
De gevolgen van anchoring en de initiatieven voor herstel
Volgens een WWF-rapport uit juni 2024 is in het Middellandse Zeegebied 50.000 hectare posidonia verloren gegaan door ankeractiviteiten, waarbij Italië de zwaarst getroffen regio is. Herstelprojecten worden al jaren getest, maar blijven kleinschalig. Jorge Terrados, een expert in het herstel van posidonia, benadrukt dat de prioriteit ligt bij het beschermen van de overgebleven meadows. Roberto Barbieri, bioloog, waarschuwt dat de enige effectieve oplossing in het volledig verbieden van ankerplaatsen op posidonia ligt, over het hele Middellandse klimaatgebied.
