De situatie in Venezuela en de recente gebeurtenissen
De beelden die uit Caracas naar voren komen, zijn opvallend: een dictator die jarenlang miljoenen onderdrukte, is uiteindelijk uit de macht verwijderd. Weinig mensen zullen tranen laten voor Nicolás Maduro, wiens gewelddadige regime Venezuela in een humanitaire catastrofe heeft gestort, terwijl het via verkiezingsfraude en repressie aan de macht bleef.
De wijze waarop hij vertrok, namelijk door een unilaterale militaire inval door de Verenigde Staten, zou echter alarm moeten slaan bij iedereen die waarde hecht aan het internationaal recht en de principes die noodzakelijk zijn voor wereldwijde vrede.
Het gaat hier om onweerlegbare feiten: Maduro verloor de presidentsverkiezingen van 28 juli 2024. Het Europees Parlement erkende González Urrutia als de legitieme president van Venezuela. Maduro’s weigering om de nederlaag te erkennen, de onderdrukking van de democratische oppositie en de systematische schendingen van mensenrechten maken van hem een illegitieme dictator die door de Europese Unie terecht niet erkend wordt.
De bedreigingen van militaire interventie en de principes van internationaal recht
Het beëindigen van het regime door middel van militaire kracht, hoe verleidelijk die eenvoudige oplossing ook lijkt, druist in tegen de fundamenten van de internationale orde. De militaire interventie van de Verenigde Staten in Venezuela schendt de VN-charter, waarin het gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit of politieke onafhankelijkheid van staten verboden wordt. Dit is geen procedurele formaliteit, maar de basis voor vreedzaam samenleven tussen staten.
In een wereld waarin machtige landen steeds vaker unilateraal handelen en internationale wetten negeren wanneer het hen uitkomt, is het risico groot dat we terugkeren naar een tijdperk waarin de sterkste wint.
Europa, dat sinds de Tweede Wereldoorlog profiteert van een regelgestuurde internationale orde, kan niet zwijgen wanneer die regels worden geschonden, zelfs niet wanneer de onmiddellijke uitkomst oppervlakkig positief lijkt te zijn.
Historische lessen uit militaire interventies
Geschiedenis wijst op de gevaarlijke gevolgen van militaire interventies die gericht zijn op het vestigen of herstellen van democratie. Van Irak tot Libië, Afghanistan en andere voorbeelden, zien we dat regimes veranderen door externe militaire actie zelden tot duurzame democratische bestuurssystemen leiden. Vaak veroorzaken dergelijke interventies langdurige instabiliteit en betalen de burgerbevolkingen een hoge prijs, vaak jarenlang na het ingrijpen.
Democratie kan niet worden opgelegd met een geweer op de rug; burgers zelf moeten het opbouwen. Het is niet zo dat gestreefd wordt naar democratie door buitenlandse militaire interventies, maar dat landen die democratisch gekozen hebben, die keuze verdienen en ondersteund moeten worden.
De rol van de Venezolaanse oppositie en de internationale steun
De democratische oppositie in Venezuela heeft herhaaldelijk haar kracht, veerkracht en inzet voor vreedzame transitie getoond. Miljoenen Venezolanen hebben moedig gestemd ondanks intimidatie, en burgerorganisaties documenteerden verkiezingsfraude op grote persoonlijke risico’s.
De Venezolaanse samenleving zelf moet de toekomst van het land bepalen via vrije en faire verkiezingen, onder democratische garanties en met transparante processen. Buitenlandse machten kunnen en mogen dat proces ondersteunen door diplomatieke druk, humanitaire hulp en erkenning van legitieme democratische instellingen. Wat ze niet mogen doen — en wat strikt verboden is onder het internationaal recht — is proberen het gewenste resultaat via militaire kracht af te dwingen.
De lessen uit het verleden en de rol van de internationale gemeenschap
De Verenigde Staten moeten leren van hun eigen mislukte interventies. Decennia van militaire acties om democratie te installeren of te herstellen, hebben slechts triviale resultaten opgeleverd en veel leed veroorzaakt. De architecten van die interventies onderschatten keer op keer de complexiteit van het opbouwen van democratische instellingen, de onvoorspelbaarheid van post-conflict situaties en deresentiatie die ontstaat door buitenlandse bezetting, ongeacht de goede intenties.
Europa staat voor een cruciale test. Het moet Maduro’s dictatuur veroordelen, maar tegelijkertijd ook geweldsgebruik dat de internationale rechtsorde schendt, afkeuren. Beide standpunten vloeien voort uit hetzelfde commitment aan regels en democratische waarden.
De Amerikaanse militaire actie in Venezuela legitimeert toekomstige interventies door andere grootmachten. Rusland en China kunnen nationale veiligheidsreden aanvoeren om annexatie van territorium te rechtvaardigen, met Washington’s voorbeeld als precedent. Europa kan niet selectief zijn in het naleven van het internationaal recht, terwijl het zwijgt wanneer sterke bondgenoten dat overtreden.
Strategische uitdagingen en de toekomst van Europa
Dit dilemma is niet puur theoretisch. Het speelt zich nu al af aan de strategische randen van Europa, bijvoorbeeld in het Arctisch gebied. Donald Trump gaf ooit aan dat “We Greenland nodig hebben voor de nationale veiligheid,” hetgeen aangeeft hoe geopolitiek weer volop in de internationale betrekkingen wordt ingezet, zelfs onder bondgenoten.
Zonder politieke eenheid en strategische capaciteit blijft Europa kwetsbaar voor externe druk, zowel militair als economisch of informatie-technisch. De Europese Unie moet haar volledige diplomatieke, economische en politieke invloed inzetten om Venezuela’s terugkeer naar democratisch bestuur te ondersteunen. Dit omvat het erkennen van González Urrutia’s verkiezingsoverwinning, het steunen van Venezolaanse burgerbewegingen, het bieden van humanitaire hulp en het samenwerken via multilaterale instellingen voor transparante en eerlijke politieke processen.
De noodzaak van Europese hervormingen en strategische autonomie
Daarnaast dient Europa zelf grondig te worden gereviseerd. Een echte Europese regeerstructuur moet worden ingericht, met een Europese president en een minister van Buitenlandse Zaken. Het unanieme beslissingsproces dat besluiteloosheid creëert, moet worden verlaten. Europa moet investeren in een sterke defensie en technologie-industrie, strategische autonomie opbouwen en samenwerken aan een gezamenlijke defensie, tot slot de ontwikkeling van een Europese strijdmacht overwegen.
De situatie in Groenland, Oekraïne en Venezuela onderstreept dat wanneer Europa nalaat te handelen als macht, anderen dat voor haar zullen doen of over haar zullen heersen. Weinig mensen zullen treuren om Maduro’s vertrek, maar Europa moet vasthouden aan de principes die vrede en welvaart hebben verzekerd. Venezuela verdient democratie, rechtvaardigheid en de rechtsstaat — niet slechts regimewisselingen door militaire macht. Alleen door het internationaal recht te respecteren, kunnen we een wereld opbouwen waar democratie echt bloeit.
