Historische context van Amerikaanse en Europese samenwerking
Sinds het tijdperk van Roosevelt en Churchill bestaan er sterke banden tussen Amerika en Europa, vooral op het gebied van het beschermen en bevorderen van democratie. President Roosevelt was vastbesloten dat democratie zou zegevieren over fascisme, en na de Tweede Wereldoorlog reageerden veel Europese landen op zijn oproep. Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw versnelde de democratisering in Europa aanzienlijk, vooral na de val van de Muur in 1989. Verrassend genoeg ontwikkelde de Europese Unie zich tot een democratische unie bestaande uit democratische staten, waarbij de samenwerking tussen het oude continent en de nieuwe wereld de verwachtingen overtrof.
De dreiging rond Groenland en de trans-Atlantische betrekkingen
Hoewel de ideeën van Roosevelt en Churchill toen niet voorzagen dat Groenland ooit een punt van conflict zou worden tussen de Verenigde Staten en de EU, heeft de huidige Amerikaanse president de spanning doen toenemen door te verklaren dat hij Groenland wil annexeren, ongeacht de wens van de lokale bevolking. Deze houding heeft de relaties tussen de Atlantische bondgenoten onder druk gezet. De NAVO uitte zorg over de mogelijke gevolgen voor haar militaire capaciteit en vastberadenheid, vooral na de expliciete bewering van de Deense premier Frederiksen dat Amerikaanse militaire actie in Groenland het einde van de NAVO zou betekenen. Om de spanningen te verminderen, stelde secretaris-generaal Rutte voor dat Noord-Amerika en Europa nauwer moeten samenwerken om Groenlands veiligheid te waarborgen tegen Russische en Chinese dreigingen.
Diplomatieke ontwikkelingen en juridische kwesties
Momenteel vinden er gesprekken plaats tussen Amerikaanse en Groenlandse en Deense diplomaten over de situatie. Premier Frederiksen uitte echter ernstige zorg dat de situatie nog wel eens erger kan worden. Daarnaast wordt duidelijk dat de juridische status van Groenland een complex probleem vormt. Groenland, dat tot voor kort deel uitmaakte van de Europese Gemeenschappen na de toetreding van Denemarken in 1973, veranderde haar status in 1985, toen de inwoners er de voorkeur aan gaven om een Overzees Land of Gebied te worden. Sommige commentatoren betwijfelen of Groenland een volledige lidstaat status heeft binnen de EU, terwijl anderen stellen dat de soevereiniteit bij Denemarken ligt en dat Groenlandse burgers feitelijk ook burgers van de EU zijn.
De juridische en veiligheidsvraagstukken rondom Groenland
Als EU-burgers hebben Groenlanders het recht te profiteren van de EU-inspanningen om vrede, waarden en het welzijn van haar volk te bevorderen. Toch vormt de status van Groenland binnen de EU een lastig juridisch vraagstuk. Artikel 42, lid 7, van het Verdrag betreffende de Verenigde Naties (TEU) bepaalt dat overige lidstaten hulp en assistentie moeten verlenen als een lid wordt aangevallen. Dit betekent dat, indien de VS de territoriale integriteit van een EU-lidstaat zou schenden, hun acties zouden kunnen worden geïnterpreteerd als een oorlogsverklaring aan de Unie. Hoewel dit ondenkbaar leek voor Roosevelt en Churchill, heeft de huidige Amerikaanse president zijn dreigementen versterkt door te stellen dat de VS Groenland nodig hebben voor hun nationale veiligheid. Aangezien de EU oorspronkelijk was opgericht om vrede onder haar lidstaten te garanderen, is het niet verwonderlijk dat de Europese instellingen terughoudend zijn met het overwegen van militaire voorbereidingen tegen de VS.
De rol van de EU bij mogelijke conflicten en de weg naar diplomatie
Volgens berichten van EUobserver heeft de Europese Commissie zich nog niet uitgesproken over de situatie, hoewel recent een uitspraak verscheen dat de EU zich zou kunnen inzetten voor de veiligheid van Groenland op verzoek van Denemarken. Ondanks deze inspanningen wordt de mogelijkheid van een diplomatieke oplossing aangemerkt als een verloren kans. Gezien de lange geschiedenis van democratische samenwerking tussen Amerika en de EU, zou het Europees Parlement wellicht kunnen optreden om een conflict te voorkomen. Aangezien de Amerikaanse grondwet het oorlogsrecht exclusief aan het Congres toekent, zou voorzitter Roberta Metsola het initiatief kunnen nemen om de spreker van het Huis en haar tegenhanger in de Senaat een brief te sturen, om zo het ontstaan van een ongewenst militair conflict te voorkomen. Omdat ook het Amerikaanse Congres geen partij wenst te worden in een trans-Atlantisch conflict, ligt de mogelijkheid voor een democratische oplossing binnen handbereik.
