Het conflict rond de financiering van Oekraïne en de rol van Euroclear
Op donderdag 18 december heeft de Belgische premier Bart De Wever duidelijk gemaakt dat België geen concessies zal doen op het gebied van regelgeving die de financiële stabiliteit van Euroclear en het land zelf in gevaar brengen. Dit werd gedaan vlak voor een belangrijke Europese top, waarbij hij een stevige grens trok. Het conflict draait om een complex EU-voorstel om Oekraïne in de jaren 2026-2027 te financieren via een zogenaamd herstelrecht-lening. Deze lening zou indirect gebruik maken van bevroren Russische activa en tegelijkertijd waarborgen bieden voor financiële instellingen voor het geval zij later door Moskou worden terugbetaald.
De risico’s en zorgen van België
België, dat de thuisbasis is van Euroclear – waar het grootste deel van de activa ligt opgeslagen – heeft herhaaldelijk haar bezorgdheid geuit over mogelijke juridische blootstelling en het risico op Russische vergelding. Premier De Wever benadrukte dat er voorwaarden zijn gesteld die duidelijk en bekend zijn, en dat er geen ruimte is voor flexibiliteit wanneer het om de veiligheid van Euroclear en België gaat. Hij stelde dat hij niet van plan was zich neer te leggen bij het voorstel en dat hij de kansen om het huidige plan te laten vallen op juridische en economische gronden, vrij groot acht. Ondanks dat liet hij open dat een akkoord mogelijk is, indien belangrijke Belgische ‘dealbreakers’ uit de tekst worden verwijderd.
De onderhandelingsproces en de financiële garanties
De laatste uren van de onderhandelingen zijn moeilijk geweest. Ze richten zich op het gebruik van door de EU uitgegeven obligaties om te zorgen dat Euroclear voldoende liquiditeit heeft om direct Rusland terug te betalen, mocht het land een gerechtelijke uitspraak verliezen. Diplomaten melden dat België ook heeft aangedrongen op onbegrensde financiële garanties van EU-lidstaten om eventuele schade te dekken die de immobilisatie van kapitaal van €193 miljard overstijgt. Echter, onder de huidige nationale wetten kunnen geen lidstaten rechtsgeldig beloftes doen voor onbeperkte garanties. Alternatief wordt steeds meer een vrijwillig garantiefonds met een maximum, dat opt-out mogelijkheden biedt voor landen zoals Hongarije en Slowakije, als de meest realistische compromis gezien.
De positie van België en de recente ontwikkelingen
Premier De Wever gaf aan dat hij nog geen tekst heeft gezien die zijn standpunt zou kunnen veranderen. Hij hoopt dat die vandaag beschikbaar komt, maar tot dusver is dat niet het geval. Eerder deze week plaatste de ratingsbureau Fitch Euroclear’s ratings op negatieve waarschuwingslijst vanwege potentiële juridische en liquiditeitsrisico’s. Daarnaast spreekt de zaak ook over een rechtszaak in Moskou van 230 miljard dollar (196 miljard euro), aangespannen door de Russische centrale bank tegen Euroclear.
De rol van Euroclear en de recente uitingen van politieke leiders
De Belgische nationalistische leider van de N-VA, Bart De Wever, die sinds februari in functie is, benadrukte dat Euroclear een unieke rol vervult. Hij stelde dat Euroclear de enige financiële instelling ter wereld is die de winsten van bevroren Russische activa gebruikt ter ondersteuning van Oekraïne. Tijdens een sessie van meer dan een uur wees hij erop dat dit de ‘kip die de gouden eieren legt’ is, en dat er nu een voorstel is dat erop gericht lijkt deze kip te slachten. Daarnaast waarschuwde De Wever dat het aanraken van Russische activa juridische, financiële en economische risico’s met zich mee zou brengen, mogelijk in strijd zou kunnen zijn met het internationale recht.
De geschiedenis en de vooruitzichten volgens De Wever
Hij herinnerde eraan dat zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog de bevroren activa niet werden hergebruikt. Hij benadrukte dat de assets tijdens de oorlog met nazi-Duitsland niet werden omgezet. Verder gaf hij aan dat het gebruik van Russische bevroren activa op dit moment prematuur is vanwege de lopende vredesonderhandelingen. Volgens hem dienen deze activa als een hefboom om tot een vredesregeling te komen. Als ze worden uitgegeven, zou dat een risico vormen dat die hefboom verloren gaat.
De internationale steun en de standpunten in Europa
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, sprak haar steun uit voor de positie van België. Zij stelde dat de EU dag en nacht samenwerkt met de Belgische regering om de zorgen weg te nemen. Ze benadrukte dat het risico van de herstelrecht-lening door alle lidstaten gedeeld moet worden en dat solidariteit een kernprincipe van de Unie is. Zij voegde eraan toe dat een oplossing vandaag gevonden moet worden. Daarnaast onderstreepte Kaja Kallas, EU-vicevoorzitter voor Buitenlandse Zaken, dat Rusland de schade in Oekraïne veroorzaakt en dus verantwoordelijk moet worden gehouden voor de herstelkosten. De lening voor herstel is volgens haar gebaseerd op dat principe.
Alternatieven en politieke discussies
Niet alle lidstaten zijn even voorzichting. Italië, Bulgarije, Tsjechië en Malta sluiten zich aan bij Brussel in het verzoek aan de Commissie om alternatieven met een lager risico te onderzoeken. Een voorstel uit de commissie is gezamenlijke EU-leningen die worden ondersteund door de lange-termijnbegroting van de EU, een mechanisme dat eerder tijdens de COVID-19-pandemie werd gebruikt. Dit vereist echter unanimiteit van alle 27 lidstaten, waarmee vooral de oppositie van Hongarije een grote hindernis vormt. Von der Leyen zei dat vandaag wordt besproken welke methode wordt ingezet en dat het haar prioriteit is dat tegen het eind van de dag financiering voor Oekraïne voor de komende twee jaar vaststaat.
De ultieme keuze en de opmerkingen van politici
Enkele leiders uiten het argument sterker. De Poolse premier Donald Tusk zei voorafgaand aan de vergadering dat het nu of morgen geld moet komen, en dat dit niet alleen over Oekraïne gaat, maar over heel Europa. Elke maand lezen honderden duizenden mensen de verslaggeving en opinies van EUobserver. Met steun van lezers zullen miljoenen anderen hetzelfde kunnen doen. Terecht werd benadrukt dat de Europese regio op korte termijn beslissingen moet nemen om de steun voor Oekraïne voort te zetten en de financiële risico’s te beperken.
