De recente bezoek van Vladimir Poetin aan Kirgizië en de geopolitieke implicaties
Het bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan Kirgizië was geen routinematige diplomatieke reis. Hij werd begeleid door een delegatie van hoge functionarissen, waaronder zes ministers van de regering, de gouverneur van de Centrale Bank Elvira Nabiullina, de woordvoerder van het Kremlin Dmitry Peskov, de algemeen directeur van Rosatom Aleksei Likhachev en de oligarch Roman Abramovich. Deze uitgebreide delegatie, samen met de ontvangst in Bishkek van 25 tot 27 november, wijst op een versnellende toenadering tussen de twee landen.
Na de verduidelijking van de EU in dit jaar, hoofdzaak in april met de eerste top tussen de EU en Centraal-Azië, is het van belang dat de EU het geopolitieke tracé van Kirgizië nauwlettend volgt. Kirgizië heeft namelijk voordelige markttoegang tot de EU en heeft hernieuwde mogelijkheden voor samenwerking en partnerschappen. De omvang en samenstelling van de Russische delegatie en de ontvangst in Bishkek onderstrepen een toenemende invloed van Rusland die vragen oproept over de toekomstige bescherming van mensenrechten in een regio die ooit bekendstond als de meest hoopvolle democratie in Centraal-Azië.
De geopolitieke bewegingen en de rol van de internationale gemeenschap
Het is niet te laat om in te grijpen. Partners van Kirgizië, waaronder de Europese Unie, haar lidstaten, en internationale organisaties zoals de Verenigde Naties en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, kunnen en moeten stappen zetten om de invloed van Rusland tegen te gaan. Tijdens het bezoek in Bishkek bespraken Poetin en de president Sadyr Japarov onder andere ‘belangrijke kwesties’ voor bilaterale samenwerking. Daarnaast nam Poetin deel aan de vergadering van de Collectieve Veiligheid Verdrag Organisatie.
Er werden geen doorbraken geboekt, vooral niet op het gebied van de discriminatie en het pesten van Centraal-Aziatische migranten, waaronder Kirgiziërs, in Rusland. Toch ondertekenden beide landen verschillende bilaterale verdragen die de economische en logistieke samenwerking versterken, naast een gezamenlijke verklaring over ‘grondige integratie van verbonden relaties’.
De achteruitgang van mensenrechten in Kirgizië en de invloed van Rusland
Kirgizië laat al jaren een achteruitgang in mensenrechten zien, waarbij regeringen lijken over te nemen van het Russisch autoritair model. In april 2024 voerde Kirgizië een wet in omtrent ‘buitenlandse vertegenwoordigers’, die sterk lijkt op de Russische wet uit 2012 en die door internationale actoren en mensenrechtenorganisaties fel werd bekritiseerd. Deze wet stelt dat elk niet-gouvernementele organisatie die buitenlandse financiering ontvangt en zich bezighoudt met ‘politieke activiteiten’ wordt bestempeld als ‘buitenlandse vertegenwoordiger’. Dit creëert een stigma en leidt tot sluiting of het stopzetten van activiteiten van groepen die opkomen voor LGBTQ+ rechten, jongeren, en civiele samenlevingsinitiatieven.
De repressie van onafhankelijke media neemt toe. Zo bevestigde het Hooggerechtshof in augustus 2024 de liquidatie van Kloop Media, een bekroonde onderzoeksorganisatie. In oktober 2024 kregen vier journalisten van Temirov Live gevangenisstraffen vanwege hun verslaggeving over corruptie. Een van hen, Makhabat Tazhibek Kyzy, werd veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf en ontving in de gevangenis doodsbedreigingen, ondanks haar schriftelijke smeekbedes die door de autoriteiten werden genegeerd. In 2025 stelde de VN-werkgroep voor Arbitrary Detention dat haar detentie willekeurig was en drong aan op haar onmiddellijke vrijlating, maar hier werd geen gehoor aan gegeven.
De rol van mediabekeringen en de invloed van Kremlin-gerelateerde media
Gedurende datzelfde jaar zette de overheid haar repressieve beleid voort, met gerichte onderzoeken en gevangenisstraffen voor journalisten en mensenrechtenverdedigers. Een nieuwe, restrictieve mediawet met vage bepalingen dreigt legitiem journalistiek werk te verbieden. Tegelijkertijd wordt de pro-Kremlin zender Nomad TV gelanceerd, die direct banden heeft met de Russische mediamacht RT (Russia Today). De zender, geleid door ex-RT-producent Anna Abakumova, begon net voor Poetin’s bezoek uit te zenden in Kirgizië. Daarnaast wordt er meldingen gedaan dat Evrazia Center, een organisatie van de gevluchte oligarch Ilan Shor, mededingingen opleidt voor de nieuwe journalisten.
De toekomst voor de democratie en mensenrechten in Kirgizië
Het recente bezoek van Poetin belicht een sobere realiteit: Kirgizië lijkt een weg te volgen die leidt tot afbraak van burgerlijke vrijheden, het systematisch onderdrukken van dissent en het volledig ondermijnen van de rechtsstaat. De Europese Unie en haar lidstaten worden opgeroepen meer steun te bieden aan onafhankelijke media en het maatschappelijk middenveld in Kirgizië. Daarnaast zouden ze publiekelijk moeten protesteren tegen de opsluiting van journalisten en zich inzetten voor hun onmiddellijke vrijlating en het ongedaan maken van hun veroordelingen.
De EU en haar leden moeten ook de bestaande mensenrechtencondities in hun handels- en samenwerkingsakkoorden handhaven en acteren. Kirgizië moet duidelijk maken dat er consequenties zijn voor het afzweren van democratische beloftes en het omarmen van Poetin’s autoritaire model. Hoewel de repressieve tendensen nu nog niet de diepte bereiken van Rusland, is de koers wel al duidelijk en gevaarlijk.
Een stevige reactie van de internationale gemeenschap is cruciaal om te voorkomen dat Kirgizië verder afdaalt in repressie, met als ultiem doel dat het land de weg van democratisering kan herpakken en versterken.
Iedere maand lezen honderdduizenden mensen de journalistiek en opinie van EUobserver. Met steun van lezers kunnen miljoenen anderen volgen.
Als je dat nog niet bent, wordt vandaag lid en ondersteun de inzet voor democratie en mensenrechten in Centraal-Azië.
Berit Lindeman is secretaris-generaal van het Noorse Helsinki Comité.
Marius Fossum is regionaal vertegenwoordiger voor Centraal-Azië bij het Noorse Helsinki Comité.
Het Noorse Helsinki Comité heeft sinds 2006 een regionaal kantoor in Centraal-Azië.
