De aard van het conflict en de implicaties voor internationale betrekkingen
De oorlog die Rusland voert tegen Oekraïne wordt niet erkend als een louter territoriaal geschil of een beveiligingscrisis die via compromissen opgelost kan worden. Volgens de officiële verklaring van Moskou is het doel van de Russische regering de zogenaamde ‘denazificatie’ van Oekraïne. In werkelijkheid echter, lijkt het streven te zijn om Oekraïne als staat en de Oekraïners als natie volledig te vernietigen. In deze context zijn veiligheidsgaranties die tijdens onderhandelingen worden afgesproken geen solide weg naar duurzame vrede. Ze vormen eerder een uitstel van de onvermijdelijke volgende oorlog.
Rusland systematisch alle overeenkomsten die het ondertekent schendt zodra deze niet meer aansluiten bij haar imperialistische belangen. Dit betreft onder meer het Memorandum van Boedapest, verdragen met Oekraïne, Georgië en Moldavië, internationale humanitaire wetten, en de fundamentele normen van de Verenigde Naties. Het vertrouwen dat de Kremlin zich deze keer wel aan afspraken zal houden, is geen optimisme, maar een gevaarlijke zelfbedrog.
De beperkingen van veiligheidswaarborgen en de realiteit op het veld
Het concept van ‘veiligheidswaarborgen’ dat in diplomatieke onderhandelingen met Moskou wordt geopperd, lijkt op papier logisch. Echter, in de praktijk erkent Rusland Oekraïne niet als een echt subject van het internationale politieke systeem en accepteert het niet het bestaan van Oekraïne als een onafhankelijke staat. Voor Moskou is het schenden van internationale afspraken geen uitzondering maar de regel. Zelfs de aanwezigheid van buitenlandse militaire contingenten op Oekraïense grond kan geen automatische garantie voor vrede bieden. Historische voorbeelden tonen dat formele garanties en geallieerde troepen niet altijd een agressor kunnen afremmen. Zo konden garanties, verdragen en een Brits leger in 1940 Frankrijk niet behoeden voor de volledige vernietiging.
Voor een aanvaller betekent het vertrouwen op afspraken dat men deze als zwakte leest, wat alleen maar aanmoedigt om zich niet te houden aan de papieren verplichtingen.
Een bredere visie: de oorlog als Europese crisis
Veel Europese politici beschouwen de oorlog nog altijd als een lokale tragedie voor Oekraïne. Dit is een fundamentele misvatting. In werkelijkheid voert Rusland al een oorlog tegen heel Europa – niet alleen hybrid, informatie- en energiegericht, maar ook subversief en openlijk militair in Oekraïne. Oekraïne fungeert daardoor als het front van wat feitelijk een Europese oorlog is. Dit onderstreept dat het vraagstuk van veiligheid niet alleen over Oekraïne gaat, maar over het voorkomen van een scenario waarin Europa als geheel wordt ingelijfd door de agressor.
De vraag waarmee men zich moet bezighouden, is niet alleen hoe Oekraïne beschermd kan worden, maar vooral hoe Europa een veel grotere oorlog kan vermijden die reeds aan de gang is. Indien Oekraïne ineenstort of gedwongen wordt tot een vals stilzwijgen, dan zou Europa zelf het volgende doelwit worden.
De noodzaak van praktische garanties en strategische maatregelen
Voor echte veiligheidsgaranties zijn schriftelijke overeenkomsten met de agressor niet voldoende. Wat nodig is, zijn concrete beleidsmaatregelen die een nieuwe aanval onmogelijk maken voor Rusland. Dit omvat onder meer een gemeenschappelijke Europese-Ukrainese defensiesamenwerking, een gedeeld defensiebeleid, geïntegreerde luchtafweersystemen, en een gezamenlijk afgeschermde lucht boven Oekraïne en Europa. Daarnaast is het noodzakelijk om Oekraïne op lange termijn te versterken met militaire en technologische middelen, als een kerncomponent van de Europese veiligheidsstrategie.
De meest effectieve garantie van vandaag is de inzet en het doorzettingsvermogen van de Oekraïense strijdkrachten en de Oekraïense bevolking. Zij houden de Russische leger terug, vaak ten koste van hun eigen levens. Het is echter onrealistisch en gevaarlijk om alle verantwoordelijkheid uitsluitend bij Oekraïne te leggen. Dit verlaagt de kwestie tot een simplistisch scenario dat de complexiteit van de situatie niet recht doet.
De rol van de Verenigde Staten en de bredere Europese verantwoordelijkheid
Dit roept ook de vraag op naar de positie van de Verenigde Staten. Paradoxaal genoeg leiden de eigen uitspraken van Washington dat dit conflict een ‘Europese oorlog’ is, tot de conclusie dat het containment van Rusland vooral door Europa zelf moet gebeuren. Niet alleen via NATO, dat momenteel politiek geblokkeerd wordt door de Amerikaanse regering, maar vooral via een collectieve Europese verdedigingsstrategie. Een sterk en militair georganiseerd Europa dat verantwoordelijkheid neemt voor het luchtruim, een gezamenlijk defensiebeleid en de Oekraïense veiligheid, zou niet alleen acceptabel maar ook wenselijk zijn voor de VS. Dit zou niet wijzen op een verzwakte, maar op een versterkte westerse beschaving, met gedeelde verantwoordelijkheden in plaats van uitbestede taken.
Concluderend: de basis voor duurzame vrede
Vrede met Rusland gebaseerd op vertrouwen is mogelijk, maar alleen onder de voorwaarden van kracht, afschrikking en inzicht dat de oorlog reeds over heel Europa verspreid is. Veiligheidsgaranties zijn niet slechts teksten in verdragen; ze vertegenwoordigen het vermogen om een nieuwe oorlog voor de agressor onmogelijk te maken. Oekraïne heeft haar deel van deze verantwoordelijkheid al genomen. De volgende vraag ligt bij Europa: is het klaar om te begrijpen dat het verdedigen van Oekraïne gelijk staat aan het verdedigen van haar eigen toekomst — en om daarop te handelen, zonder uitstel?
