Verschuivingen in de status van civiele ruimte binnen de Europese Unie
Volgens een recent rapport van de wereldwijde alliantie CIVICUS, dat dinsdag is gepubliceerd, ondervinden Duitsland, Frankrijk en Italië allemaal toenemende belemmeringen voor burgerlijke vrijheden. Deze drie lidstaten van de EU werden neerwaarts gegradueerd van de categorie ‘vernauwd’ naar ‘obstaculair’. Dit betekent dat ze nu tot de categorieën behoren die de meeste beperkingen op civiele ruimte vertonen. Met een bevolking die bijna de helft van de totale EU-bevolking uitmaakt, bevinden ze zich nu in dezelfde groep als landen als Hongarije, Brazilië en Zuid-Afrika. De beoordeling door CIVICUS gebruikt een systeem met vijf categorieën, van ‘open’ tot ‘gesloten’, waarbij ‘obstaculair’ in het midden ligt.
De situatie in Duitsland
In Duitsland was de situatie al in 2023 verslechterd, toen het land van de hoogste naar de op één na hoogste categorie werd teruggezet. Het rapport wijst op een wijdverspreide onderdrukking van activisten die zich uitspreken voor Palestina. Demonstranten werden geconfronteerd met gewelddadige politieaanvallen, terwijl civiele groepen te maken kregen met huiszoekingen en het verlies van financiering. Tara Petrović, een onderzoeker bij CIVICUS, stelde dat Duitsland voorop liep in het harde optreden tegen pro-Palestijnse betogers in heel Europa.
Onrust in Frankrijk en Italië
In Frankrijk wordt sprake van achteruitgang door strengere veiligheidsmaatregelen die het vreedzaam protest en de vrijheid van meningsuiting beperken. Het rapport wijst op het gebruik van juridische middelen om ngo’s stil te leggen en activisten te intimideren, evenals het herhaald inzetten van traangas, explosieve granaten en massale arrestaties. Net als in Duitsland worden ook in Frankrijk demonstranten voor klimaatrechtvaardigheid, migrantenrechten en tegen bezuinigingen onderdrukt.
In Italië zijn de omstandigheden voor de civiele samenleving de afgelopen maanden verslechterd na de invoering van nieuwe wetten in juni. Die wetgeving voegt tientallen nieuwe misdrijven toe, verhoogt straffen voor vreedzame protesten en geeft wetshandhavingsinstanties meer bevoegdheden, zoals uitgebreide controlemogelijkheden. Protesteren door het blokkeren van het verkeer kan nu leiden tot een gevangenisstraf van maximaal twee jaar. Volgens het rapport wordt de repressie toegeschreven aan de regering onder leiding van premier Giorgia Meloni, die zich kenmerkt door een rechtsradicale houding en toenemende vijandigheid tegenover critici.
Globalere trends en gevolgen
De neerwaartse bijstelling van deze grote democratieën reflecteert een bredere trend wereldwijd van afname in burgerlijke vrijheden. Nog maar 39 van de 198 landen behouden momenteel een open civiele ruimte waarin fundamentele vrijheden sterk beschermd worden. Daarentegen scoren 83 staten als ‘gerepresseerd’ of ‘gesloten’, wat wijst op systematische onderdrukking van burgerrechten. Slechts 7,2 procent van de wereldbevolking woont in landen met een open of vernauwde civiele ruimte, een afname met 7,5 procentpunten sinds 2024. Deze tendens onderstreept de voortdurende mondiaal erosie van burgerlijke vrijheden.
Vooruitblik en oproep tot steun
Elke maand lezen honderden duizenden mensen de journalism en opinies gepubliceerd door EUobserver. Met steun van betrokken lezers blijven deze bronnen bestaan, en kunnen miljoenen anderen toegang krijgen tot belangrijke informatie. Als u dat nog niet doet, wordt dan vandaag nog lid ter ondersteuning van onafhankelijke berichtgeving.
Over de auteur
Hannah Kriwak is een jonge verslaggever uit Oostenrijk bij EUobserver, gespecialiseerd in Europese politiek.
