Een trieste reeks ongevallen en de politieke reacties
Spanje heeft recentelijk te maken gehad met meerdere tragedies, waaronder drie grote treinongevallen. Het eerste incident, dat plaatsvond op 18 januari in Adamuz, was het meest dodelijk met 43 slachtoffers. Een ander ongeluk bracht de treinmachinist om het leven, terwijl een derde ongeluk minder ernstige verwondingen tot gevolg had. Na deze gebeurtenissen riep de Spaanse regering drie dagen nationale rouw uit. Tijdens die periode stopten alle politieke partijen hun activiteiten, op één na. De extreemrechtse partij Vox zette haar agenda voort door deel te nemen aan vergaderingen en publieke evenementen, ondanks de nationale rouw.
De strategieën van politieke partijen na de rampen
Voor Vox is het gebruik van dergelijke gebeurtenissen een manier geworden om invloed te verwerven in de publieke sfeer. Kort na de eerste ramp twitterde partijleider Santiago Abascal een beschuldiging richting de corrupte overheid. Daarnaast verspreidden partijleden onjuiste informatie over overheidsmaatregelen omtrent het openbaar vervoer, zoals werd vastgesteld door de Spaanse journalistieke outlet El Diario. Deze tactiek lijkt geïnspireerd door de stijl van Donald Trump, die vaak de rode draad vormt voor verschillende extreemrechtse partijen in Europa.
Veranderingen in het politieke discours
De conservatieve partij Partido Popular (PP) hield zich tijdens de eerste uren na de ramp meer op de achtergrond en riep een periode van respect voor de slachtoffers in. Pas later begon de partij de regering expliciet te verzoeken om uitleg. In Spanje is het tegenwoordig vaker voorkomen dat politieke partijen de schuld voor rampen bij elkaar leggen. Een vergelijkbaar scenario deed zich voor bij de overstromingen in Valencia in 2024, waarbij meer dan tweehonderdtwintig mensen omkwamen.
Verdeelde reacties op natuurrampen en de rol van de extreemrechtse partijen
Regionale autoriteiten werden tijdens die crisis beschuldigd van nalatigheid, wat leidde tot gerechtelijke onderzoeken. Na de overstromingen beschuldigden de linkse bestuurders de rechtse partijen van onzorgvuldigheid, terwijl de rechtse partijen de fout legden bij de overheid vanwege slecht management van extreem weer. Verschil met eerdere incidenten was dat politici eerst enige tijd respect en solidariteit toonden voordat ze de schuld toelegden. De extreemrechtse partij Vox daarentegen reageert sindsdien zeer snel met harde beschuldigingen, zoals werd uitgelegd door de Spaanse journalist Anna Lopez Ortega in El Diario.
Vergelijking met andere Europese landen
In de meeste Europese landen wordt het exploiteren van tragedies voor politieke doelen als onrespectvol beschouwd. Bijvoorbeeld, tijdens de terroristische aanslagen in Frankrijk tussen 2015 en 2016, was er sprake van een sterke nationale eenheid. Politieke discussies over veiligheid kwamen later en richtten zich niet op schuldvraag. De enige uitspatting van politieke uitbuiting kwam van de extreem-rechtse partij onder leiding van Marine Le Pen. Echter, de tendens van politieke exploitatie door extremistische partijen groeit, zoals zichtbaar was tijdens de overstromingen in Duitsland en België in 2021, waarbij meer dan 200 mensen omkwamen.
De verschuiving in de publieke en politieke reactie
In Duitsland werd iemand al snel duidelijk dat de reactie op de ramp verschuift. Oppositiepartijen beschuldigden de regering onder leiding van Angela Merkel van het onvoldoende waarschuwen van de bevolking. Deze conflicten waren minder prominent in het publieke debat en duurden niet zo lang als in Spanje. Aan de uiterste rechterkant van het spectrum vulde de AfD dit gat door de ramp te gebruiken om de gevestigde partijen te ondermijnen, onder meer door klimaatverandering te misbruiken als argument tegen de mainstream politieke partijen. Het patroon is duidelijk: terwijl enige rem nog steeds bestaat, wordt politieke exploitatie van tragedies steeds gebruikelijker.
De rol van journalisten en het mediagebruik
Léa Marchal, een Brusselse journalist met uitgebreide ervaring in EU-zaken, host het dagelijkse podcast ‘Briefed’ van Europod, waarin ze vaak politieke ontwikkelingen rondom grote Europese vraagstukken bespreekt. Volgens haar wordt de strategie van het snel reageren met beschuldigingen door extremistische partijen steeds vaker zichtbaar, zoals beschreven in Spaanse media.
